TÜRKÇE
ENGLISH
Genel Bilgi
| Birim | FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ |
| BİYOLOJİ (YL) | |
| Kod | BY784 |
| Ad | Hücresel Senesens ve Yaşlanmanın Hücresel ve Moleküler Biyolojisi |
| Dönem | 2026-2027 Eğitim-Öğretim Yılı |
| Dönem | Güz |
| Süre (T+U) | 3-0 (T-U) (17 Hafta) |
| AKTS | 6 AKTS |
| Yerel Kredi | 3 Yerel Kredi |
| Eğitim Dil | Türkçe |
| Seviye | Belirsiz |
| Tür | Normal |
| Öğretim Şekli | Yüz Yüze Öğretim |
| Bilgi Paketi Koordinatörü | Dr. Öğr. Üyesi ÖZGECAN KAYALAR |
| Dersin Öğretim Elemanı |
Güncel dönem ders programı henüz yapılmamıştır.
|
Dersin Amacı / Hedefi
Bu dersin temel amacı, öğrencilere yaşlanma sürecinin moleküler, hücresel ve sistemik temellerini derinlemesine kavratmaktır. Yaşlanmanın evrimsel teorilerinden başlayarak; genomik instabilite, telomer yıpranması ve epigenetik değişimler gibi hücresel senesensi tetikleyen mekanizmaların, organizmanın genel sağlığı ve hastalık patogenezi üzerindeki etkilerini analiz etmeyi hedefler. Ayrıca, yaşlanmayı yavaşlatmaya veya tersine çevirmeye yönelik güncel biyoteknolojik ve farmakolojik yaklaşımların (senoterapötikler) bilimsel temellerini tartışmak dersin ana odak noktalarından biridir.
Dersin İçeriği
Yaşlanma biyolojisine giriş kapsamında evrimsel teoriler, antagonistik pleiotropi, disposable soma hipotezi ile yaşam süresi ve sağlık süresi kavramları; yaşlanmanın moleküler belirteçleri olan genomik instabilite ve epigenetik değişimler; telomer kısalması, telomeraz aktivitesi ve uç-replikasyon problemi çerçevesinde telomer biyolojisi; hücresel senesens tanımı, tarihçesi, Hayflick limiti ile akut ve kronik senesens ayrımı; DNA hasar yanıtı, p53/p21 ve p16INK4a/Rb eksenlerini içeren senesens yolakları; SASP bileşenleri, sitokinler ve mikroçevre etkileri; reaktif oksijen türleri, mitofaji ve mitohormezis bağlamında mitokondriyal disfonksiyon, mTOR, AMPK ve sirtuinler aracılı besin algılama yolakları; şaperonlar, proteazom sistemi ve otofaji üzerinden proteostaz kaybı; kök hücre tükenmesi ve rejeneratif kapasite azalması; inflammaging ve immünosenesens süreçleri; senolitik/senomorfik ilaçlar ile yeniden programlama yaklaşımlarını içeren senoterapötikler; senesensin kanser, fibrozis ve nörodejeneratif hastalıklarla ilişkisi; güncel makale tartışmaları ve gelecek perspektifleri.
Dersin Ön Koşulu
Yok
Kaynaklar
1. Cellular and Molecular Aspects of Ageing, Ed: Bueno, Valquiria, 1st ed. 2024, ISBN: 9783031550225, Springer, 2004, https://doi.org/10.1007/978-3-031-55022-5. 2. Methods in Molecular Biology, Cell Senescence: Methods and Protocols Volume: 965, Lorenzo Galluzzi(Editor), I Vitale(Editor), O Krepp(Editor), G Kroemer(Editor), ISBN: 9781627032384, Springer, 2013. 3. Cellular Senescence and Aging vol 181 /Methods in Cell Biology, ISSN 0091-679X, Eds: Giulia Petroni, Oliver Kepp, Lorenzo Galluzzi, ISBN: 9780443188961, Elsevier Science, 2024.
Notlar
Konuyla ilişkili güncel literatürler
Dersin Öğrenme Çıktıları
| Sıra | Dersin Öğrenme Çıktıları |
|---|---|
| ÖÇ01 | Yaşlanmanın evrimsel ve moleküler teorilerini kavrayarak, yaşam süresini belirleyen biyolojik mekanizmaları tanımlar. |
| ÖÇ02 | Hücresel senesensin tetikleyici faktörlerini (telomer kaybı, DNA hasarı vb.) ve bu süreçte görev alan temel sinyal yolaklarını (p53, p16) moleküler düzeyde açıklar. |
| ÖÇ03 | Senesans hücrelerinin salgıladığı fenotipin (SASP) doku mikroçevresi, inflamasyon ve komşu hücreler üzerindeki parakrin etkilerini analiz eder. |
| ÖÇ04 | Mitokondriyal disfonksiyon, proteostaz kaybı ve besin algılama yolaklarının (mTOR, sirtuinler) yaşlanma hızını nasıl modüle ettiğini yorumlar. |
| ÖÇ05 | Hücresel senesensin kanser, fibrozis ve nörodejenerasyon gibi yaşa bağlı hastalıkların gelişimindeki rolünü ve "inflammaging" kavramını değerlendirir. |
| ÖÇ06 | Yaşlanmayı geciktirmeye veya senesens hücreleri hedeflemeye yönelik güncel senolitik ve senomorfik stratejileri ve klinik çalışmaları eleştirel bir bakış açısıyla tartışır. |
| ÖÇ07 | Alanındaki güncel bilimsel makaleleri okuyarak, deneysel yöntemleri ve bulguları analiz etme ve bilimsel bir tartışma ortamında sunma becerisi geliştirir. |
Program Öğrenme Çıktıları ile İlişkisi
| Sıra | Tür | Program Öğrenme Çıktıları | Duzey |
|---|---|---|---|
| PÖÇ01 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Lisans düzeyi yeterliliklerine dayalı olarak, aynı veya farklı bir alanda bilgilerini uzmanlık düzeyinde geliştirir, derinleştirir ve istatistik metotları kullanarak analiz eder ve yorumlar. | |
| PÖÇ02 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Alanının ilişkili olduğu disiplinler arası etkileşimi teşhis eder | 2 |
| PÖÇ03 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Alanında edindiği bilgileri farklı disiplin alanlarından gelen bilgilerle bütünleştirerek yorumlar ve yeni bilgiler oluşturur. | 1 |
| PÖÇ04 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Alanı ile ilgili uzmanlık gerektiren bir çalışmayı bağımsız olarak yürütür. | 2 |
| PÖÇ05 | Beceriler - Bilişsel, Uygulamalı | Alanında edindiği uzmanlık düzeyindeki bilgi ve becerileri eleştirel bir yaklaşımla değerlendirir ve öğrenmesini yönlendirir. | 1 |
| PÖÇ06 | Yetkinlikler - Bağımsız Çalışabilme ve Sorumluluk Alabilme Yetkinliği | Alanındaki güncel gelişmeleri ve kendi çalışmalarını, nicel ve nitel veriler ile destekleyerek alanındaki ve alan dışındaki gruplara, yazılı, sözlü ve görsel olarak sistemli biçimde aktarır. | 2 |
| PÖÇ07 | Yetkinlikler - Öğrenme Yetkinliği | Alanı ile ilgili verilerin toplanması, yorumlanması, uygulanması ve duyurulması aşamalarında toplumsal, bilimsel, kültürel ve etik değerleri gözeterek denetler ve bu değerleri öğretir. | |
| PÖÇ08 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Alanında özümsedikleri bilgiyi, problem çözme ve/veya uygulama becerilerini, disiplinler arası çalışmalarda kullanır. | 3 |
| PÖÇ09 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Alanı ile ilgili konularda karşılaşılan toplumsal, bilimsel, kültürel ve etik sorunların çözümüne katkıda bulunur ve bu değerlerin gelişimini destekler. | |
| PÖÇ10 | Yetkinlikler - Bağımsız Çalışabilme ve Sorumluluk Alabilme Yetkinliği | Yaratıcı ve eleştirel düşünme, sorun çözme ve karar verme gibi üst düzey zihinsel süreçleri kullanarak alanı ile ilgili yeni düşünce ve yöntemler geliştirir. | 2 |
Haftalık Akış
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık | Yöntemler |
|---|---|---|---|
| 1 | Yaşlanma Biyolojisine Giriş: Evrimsel teoriler (Antagonistik pleiotropi, Disposable Soma), yaşam süresi ve sağlık süresi kavramları | Güncel ders notları ve ilgili makalelerin okunması, internet araştırması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 2 | Yaşlanmanın Moleküler Belirteçleri (Hallmarks of Aging): Genomik instabilite ve epigenetik değişimler | Güncel ders notları ve ilgili makalelerin okunması, internet araştırması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 3 | Telomer Biyolojisi: Telomer kısalması, telomeraz aktivitesi ve Uç replikasyon problemi | Güncel ders notları ve ilgili makalelerin okunması, internet araştırması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 4 | Hücresel Senesens Tanımı ve Tarihçesi: Hayflick limiti, akut vs. kronik senesens ayrımı | Güncel ders notları ve ilgili makalelerin okunması, internet araştırması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 5 | Senesans Yolakları I: DNA hasar yanıtı (DDR), p53/p21 ve p16INK4a/Rb eksenler | Güncel ders notları ve ilgili makalelerin okunması, internet araştırması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 6 | Senesens Yolakları II: SASP (Senescence-Associated Secretory Phenotype) bileşenleri, sitokinler ve mikroçevre üzerindeki etkileri | Güncel ders notları ve ilgili makalelerin okunması, internet araştırması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 7 | Mitokondriyal Disfonksiyon ve Mitohormezis: Reaktif oksijen türleri (ROS) ve mitofaji | Güncel ders notları ve ilgili makalelerin okunması, internet araştırması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 8 | Ara Sınavlar | Genel tekrar | Ölçme Yöntemleri: Ödev, Sözlü Sınav, Yazılı Sınav, Performans Değerlendirmesi |
| 9 | Besin Algılama Yolakları: mTOR, AMPK ve Sirtuinlerin yaşlanma üzerindeki kontrolü | Güncel ders notları ve ilgili makalelerin okunması, internet araştırması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma, Beyin Fırtınası, Grup Çalışması |
| 10 | Proteostaz Kaybı: Şaperonlar, proteazom sistemi ve otofajinin yaşlanmadaki rolü | Güncel ders notları ve ilgili makalelerin okunması, internet araştırması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma, Grup Çalışması, Beyin Fırtınası |
| 11 | Kök Hücre Tükenmesi ve Dokuların Rejeneratif Kapasitesindeki Azalma | Güncel ders notları ve ilgili makalelerin okunması, internet araştırması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma, Grup Çalışması, Beyin Fırtınası |
| 12 | Yaşlanma, inflamasyon (Inflammaging) ve bağışıklık sistemi senesansı (Immunosenescence) | Güncel ders notları ve ilgili makalelerin okunması, internet araştırması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma, Beyin Fırtınası, Grup Çalışması |
| 13 | Senoterapötikler: Senolitik ve senomorfik ilaçlar, güncel klinik çalışmalar ve yaşlanmayı tersine çevirme (Reprogramming) yaklaşımları | Güncel ders notları ve ilgili makalelerin okunması, internet araştırması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma, Beyin Fırtınası, Grup Çalışması |
| 14 | Senesans ve Hastalık İlişkisi: Kanser, fibrozis ve nörodejeneratif hastalıklar. | Güncel ders notları ve ilgili makalelerin okunması, internet araştırması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma, Beyin Fırtınası, Grup Çalışması, Bireysel Çalışma |
| 15 | Genel Tekrar, Güncel Makale Tartışmaları ve Gelecek Perspektifleri. | Güncel ders notları ve ilgili makalelerin okunması, internet araştırması | Öğretim Yöntemleri: Soru-Cevap, Tartışma, Alıştırma ve Uygulama, Beyin Fırtınası, Bireysel Çalışma |
| 16 | Yarıyıl Sonu Sınavları | Genel tekrar | Ölçme Yöntemleri: Yazılı Sınav, Ödev, Performans Değerlendirmesi |
| 17 | Yarıyıl Sonu Sınavları | Yazılı sınav, Ödev, Performans Değerlendirmesi | Ölçme Yöntemleri: Yazılı Sınav, Ödev, Performans Değerlendirmesi |
Öğrenci İş Yükü - AKTS
| Çalışmalar | Sayısı | Süresi (Saat) | İş Yükü (Saat) |
|---|---|---|---|
| Ders ile İlgili Çalışmalar | |||
| Ders (Sınav haftaları dahil değildir) | 14 | 3 | 42 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma (Ön çalışma, pekiştirme) | 14 | 5 | 70 |
| Değerlendirmeler ile İlgili Çalışmalar | |||
| Ödev, Proje, Diğer | 0 | 0 | 0 |
| Ara Sınavlar (Yazılı, Sözlü, vs.) | 1 | 15 | 15 |
| Yarıyıl/Yıl Sonu/Final Sınavı | 1 | 30 | 30 |
| Toplam İş Yükü (Saat) | 157 | ||
| Toplam İş Yükü / 25 (s) | 6,28 | ||
| AKTS | 6 AKTS | ||