TÜRKÇE
ENGLISH
Genel Bilgi
| Birim | REKTÖRLÜK |
| Alan Dışı Dersler Koordinatörlüğü | |
| Kod | SD0788 |
| Ad | Afetlerde Çocuk ve Aile Dayanıklılığı |
| Dönem | 2026-2027 Eğitim-Öğretim Yılı |
| Dönem | Güz |
| Süre (T+U) | 2-0 (T-U) (17 Hafta) |
| AKTS | 3 AKTS |
| Yerel Kredi | 2 Yerel Kredi |
| Eğitim Dil | Türkçe |
| Seviye | Üniversite Dersi |
| Etiket | ÜOD Üniversite Ortak Ders |
| Öğretim Şekli | Yüz Yüze Öğretim |
| Bilgi Paketi Koordinatörü | Dr. Öğr. Üyesi Emel YÜRÜK |
| Dersin Öğretim Elemanı |
Dr. Öğr. Üyesi Emel YÜRÜK
(Güz)
(A Grubu)
(Sor. Öğr. Ele.)
|
Dersin Amacı / Hedefi
Bu dersin amacı, farklı lisans programlarında öğrenim gören öğrencilerin afet riskini çocuk ve aile perspektifinden değerlendirebilmesini sağlamaktır. Ders kapsamında öğrencilerin afet öncesi risk azaltma ve hazırlık, afet sırasındaki güvenlik ve hizmet sürekliliği ile afet sonrası iyileşme süreçlerini; çocuk hakları, çocuğun üstün yararı, gelişimsel gereksinimler, aile bütünlüğü, psikososyal destek, eşitlik, erişilebilirlik ve kapsayıcılık ilkeleri doğrultusunda analiz etmeleri hedeflenmektedir. Ders sonunda öğrencilerin çocukların ve ailelerin afetlere karşı dayanıklılığını güçlendirmeye yönelik kanıta dayalı, etik, uygulanabilir ve disiplinler arası bir çalışma geliştirebilmesi amaçlanmaktadır.
Dersin İçeriği
Afet, tehlike, maruziyet, kırılganlık, kapasite, risk ve dayanıklılık kavramları; Sendai Afet Risklerinin Azaltılması Çerçevesi; Türkiye Afet Risk Azaltma Planı ve Türkiye Afet Müdahale Planı; çocukların afetlerden etkilenme biçimleri; gelişim dönemlerine göre gereksinimler; aile ve toplum dayanıklılığı; çocuk hakları ve çocukların anlamlı katılımı; aile afet planı; acil durum çantası; tahliye, iletişim ve aile birleşimi planları; engelli, kronik hastalığı bulunan, ilaç veya tıbbi cihaz bağımlılığı olan çocuklar; göçmen, mülteci ve yerinden edilmiş çocuklar; afetlerde çocuk koruma; barınma, beslenme, su, sanitasyon, hijyen, sağlık, eğitim ve bakım hizmetlerinin sürekliliği; afet risk iletişimi; yanlış bilgiyle mücadele; psikolojik ilk yardımın temel ilkeleri; kayıp, yas ve belirsizlik; eğitim, oyun ve rutinlerin iyileşmedeki rolü; iklim değişikliğiyle ilişkili afetler; toplum temelli dayanıklılık ve daha iyi yeniden inşa yaklaşımı.
Dersin Ön Koşulu
Kaynaklar
1. United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2015). Sendai framework for disaster risk reduction 2015–2030. United Nations. https://www.undrr.org/media/16176/download 2. United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2024). Sendai framework for disaster risk reduction: For children. UNDRR. https://www.undrr.org/publication/educational-materials/sendai-framework-disaster-risk-reduction-children 3. United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2024). Call to action: Road to resilience for Europe and Central Asia’s children and youth. UNDRR. https://www.undrr.org/publication/call-action-road-resilience-europe-and-central-asias-children-and-youth 4. Inter-agency Network for Education in Emergencies. (2024). INEE minimum standards for education: Preparedness, response, recovery. INEE. https://inee.org/minimum-standards 5. United Nations Children’s Fund. (2020). Core commitments for children in humanitarian action. UNICEF. https://www.unicef.org/emergencies/core-commitments-children 6. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2022). Türkiye Afet Risk Azaltma Planı (TARAP) 2022–2030. AFAD. https://www.afad.gov.tr/turkiye-afet-risk-azaltma-plani-tarap 7. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2022). Türkiye Afet Müdahale Planı. AFAD. https://www.afad.gov.tr/planlar 8. World Health Organization & United Nations Children’s Fund. (2024). Mental health of children and young people: Service guidance. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789240100374 9. World Health Organization Regional Office for Europe. (2025). Quality standards for child and youth mental health services. WHO Regional Office for Europe. https://www.who.int/europe/publications/i/item/WHO-EURO-2025-11318-51090-77776 10. Alliance for Child Protection in Humanitarian Action. (2019). Minimum standards for child protection in humanitarian action. The Alliance. https://alliancecpha.org/en/CPMS_home 11. Sphere Association. (2018). The Sphere handbook: Humanitarian charter and minimum standards in humanitarian response (4th ed.). Sphere Association. https://spherestandards.org/handbook-2018/ 12. World Health Organization, War Trauma Foundation, & World Vision International. (2011). Psychological first aid: Guide for field workers. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789241548205
Notlar
1. United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2015). Sendai framework for disaster risk reduction 2015–2030. United Nations. https://www.undrr.org/media/16176/download 2. United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2024). Sendai framework for disaster risk reduction: For children. UNDRR. https://www.undrr.org/publication/educational-materials/sendai-framework-disaster-risk-reduction-children 3. United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2024). Call to action: Road to resilience for Europe and Central Asia’s children and youth. UNDRR. https://www.undrr.org/publication/call-action-road-resilience-europe-and-central-asias-children-and-youth 4. Inter-agency Network for Education in Emergencies. (2024). INEE minimum standards for education: Preparedness, response, recovery. INEE. https://inee.org/minimum-standards 5. United Nations Children’s Fund. (2020). Core commitments for children in humanitarian action. UNICEF. https://www.unicef.org/emergencies/core-commitments-children 6. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2022). Türkiye Afet Risk Azaltma Planı (TARAP) 2022–2030. AFAD. https://www.afad.gov.tr/turkiye-afet-risk-azaltma-plani-tarap 7. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2022). Türkiye Afet Müdahale Planı. AFAD. https://www.afad.gov.tr/planlar 8. World Health Organization & United Nations Children’s Fund. (2024). Mental health of children and young people: Service guidance. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789240100374 9. World Health Organization Regional Office for Europe. (2025). Quality standards for child and youth mental health services. WHO Regional Office for Europe. https://www.who.int/europe/publications/i/item/WHO-EURO-2025-11318-51090-77776 10. Alliance for Child Protection in Humanitarian Action. (2019). Minimum standards for child protection in humanitarian action. The Alliance. https://alliancecpha.org/en/CPMS_home 11. Sphere Association. (2018). The Sphere handbook: Humanitarian charter and minimum standards in humanitarian response (4th ed.). Sphere Association. https://spherestandards.org/handbook-2018/ 12. World Health Organization, War Trauma Foundation, & World Vision International. (2011). Psychological first aid: Guide for field workers. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789241548205
Dersin Öğrenme Çıktıları
| Sıra | Dersin Öğrenme Çıktıları |
|---|---|
| ÖÇ01 | Afet, tehlike, maruziyet, kırılganlık, kapasite, risk ve dayanıklılık kavramlarını çocuk ve aile bağlamında açıklar. |
| ÖÇ02 | Yaş, gelişim dönemi, engellilik, kronik hastalık, bakım bağımlılığı, yoksulluk ve göç gibi etmenlerin çocukların afet deneyimini nasıl etkilediğini analiz eder. |
| ÖÇ03 | Çocukların ve ailelerin afet öncesi, afet sırası ve afet sonrasındaki fiziksel, psikososyal, eğitimsel ve korunma gereksinimlerini ayırt eder. |
| ÖÇ04 | Çocuk hakları, çocuğun üstün yararı, anlamlı katılım, aile bütünlüğü, zarar vermeme ve çocuk koruma ilkelerini afet senaryolarına uygular. |
| ÖÇ05 | Çocukların gereksinimlerini içeren bir aile afet planı, acil durum çantası, tahliye, iletişim ve aile birleşimi planı hazırlar. |
| ÖÇ06 | Afet risk ve kriz iletişimi mesajlarını doğruluk, gelişimsel uygunluk, erişilebilirlik, kapsayıcılık ve yanlış bilgi riski bakımından değerlendirir. |
| ÖÇ07 | Temel psikososyal destek ile uzman değerlendirmesi ve yönlendirme gerektiren durumların sınırlarını açıklar. |
| ÖÇ08 | Çocuk ve aile dayanıklılığını geliştirmeye yönelik kanıta dayalı, etik ve uygulanabilir bir proje geliştirir. |
Haftalık Akış
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık | Yöntemler |
|---|---|---|---|
| 1 | Dersin tanıtımı; afet, tehlike, maruziyet, kırılganlık, kapasite, risk ve dayanıklılık kavramları | Ders bilgi paketi ve Sendai Çerçevesi özetinin incelenmesi | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap |
| 2 | Afetlerin çocuklar ve aileler üzerindeki farklılaşan etkileri | Çocuk ve aileye ilişkin kısa afet senaryosunun okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Örnek Olay |
| 3 | Çocuk ve aile odaklı afet riski değerlendirmesi | Yaşanılan çevreye ilişkin kamuya açık afet riski bilgilerinin incelenmesi | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Grup Çalışması |
| 4 | Çocuk hakları, çocuğun üstün yararı, katılım ve afet etiği | Çocuk Haklarına Dair Sözleşmenin ilgili maddelerinin okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Tartışma |
| 5 | Aile afet planı, acil durum çantası, tahliye, iletişim ve aile birleşimi | AFAD aile hazırlığı materyallerinin incelenmesi | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap |
| 6 | Bebekler, engelli ve kronik hastalığı bulunan çocuklar; ilaç ve cihaz bağımlılığı | Erişilebilir olmayan bir afet planının incelenmesi | Öğretim Yöntemleri: Örnek Olay, Anlatım |
| 7 | Afet risk iletişimi, erken uyarı mesajları, medya ve yanlış bilgi | Seçilmiş bir afet mesajının değerlendirilmesi | Öğretim Yöntemleri: Soru-Cevap, Anlatım, Alıştırma ve Uygulama |
| 8 | Ara Sınavlar | Ölçme Yöntemleri: Yazılı Sınav, Ödev |
|
| 9 | Afetin erken döneminde güvenlik, barınma, su, sanitasyon, hijyen, beslenme ve sağlık | Sphere ve UNICEF standartlarından ilgili bölümlerin okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Örnek Olay |
| 10 | Afetlerde çocuk koruma; ayrılma, ihmal, istismar, sömürü ve yönlendirme sistemleri | Kurmaca çocuk koruma senaryosunun incelenmesi | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Örnek Olay |
| 11 | Psikososyal etkiler ve psikolojik ilk yardım | WHO Psikolojik İlk Yardım Rehberinin temel bölümlerinin okunması | Öğretim Yöntemleri: Soru-Cevap, Anlatım, Rol Oynama |
| 12 | Eğitim, oyun, rutinler ve sosyal bağların iyileşmedeki rolü | INEE 2024 standartlarından seçilmiş bölümlerin okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım |
| 13 | Afet sonrası iyileşme, aile dayanıklılığı ve daha iyi yeniden inşa | Afet sonrası iyileşme senaryosunun incelenmesi | Öğretim Yöntemleri: Alıştırma ve Uygulama, Soru-Cevap |
| 14 | İklim değişikliği, yerinden edilme ve afet eşitsizlikleri | Güncel bir kurumsal raporun incelenmesi | Öğretim Yöntemleri: Tartışma, Soru-Cevap |
| 15 | Öğrenci proje sunumları | Proje raporu ve sunumunun hazırlanması | Öğretim Yöntemleri: Soru-Cevap, Anlatım |
| 16 | Yarıyıl Sonu Sınavları | Ölçme Yöntemleri: Ödev, Yazılı Sınav |
|
| 17 | Yarıyıl Sonu Sınavları | Ölçme Yöntemleri: Yazılı Sınav, Ödev |
Öğrenci İş Yükü - AKTS
| Çalışmalar | Sayısı | Süresi (Saat) | İş Yükü (Saat) |
|---|---|---|---|
| Ders ile İlgili Çalışmalar | |||
| Ders (Sınav haftaları dahil değildir) | 14 | 2 | 28 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma (Ön çalışma, pekiştirme) | 14 | 1 | 14 |
| Değerlendirmeler ile İlgili Çalışmalar | |||
| Ödev, Proje, Diğer | 1 | 8 | 8 |
| Ara Sınavlar (Yazılı, Sözlü, vs.) | 1 | 5 | 5 |
| Yarıyıl/Yıl Sonu/Final Sınavı | 1 | 10 | 10 |
| Toplam İş Yükü (Saat) | 65 | ||
| Toplam İş Yükü / 25 (s) | 2,60 | ||
| AKTS | 3 AKTS | ||