TÜRKÇE
ENGLISH
Genel Bilgi
| Birim | FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ |
| SU ÜRÜNLERİ AVLAMA VE İŞLEME TEKNOLOJİSİ (YL) | |
| Kod | SAİ554 |
| Ad | Deniz Ekosistemlerinin Modellenmesi |
| Dönem | 2026-2027 Eğitim-Öğretim Yılı |
| Dönem | Güz |
| Süre (T+U) | 2-1 (T-U) (17 Hafta) |
| AKTS | 6 AKTS |
| Yerel Kredi | 2.5 Yerel Kredi |
| Eğitim Dil | Türkçe |
| Seviye | Yüksek Lisans Dersi |
| Tür | Normal |
| Öğretim Şekli | Yüz Yüze Öğretim |
| Bilgi Paketi Koordinatörü | Doç. Dr. İSMET SAYGU |
| Dersin Öğretim Elemanı |
Güncel dönem ders programı henüz yapılmamıştır.
|
Dersin Amacı / Hedefi
Deniz ekosistemleri, çok sayıda biyotik ve abiyotik bileşenin karşılıklı etkileşimi ile şekillenen karmaşık sistemlerdir. Bu karmaşıklığın anlaşılmasında ekosistem modellemesi önemli bir araç olup, ekolojik süreçlerin bütüncül olarak değerlendirilmesine, farklı model yaklaşımlarının karşılaştırılmasına ve yönetim ile koruma çalışmalarına bilimsel katkı sunulmasına olanak sağlamaktadır. Ayrıca bu yaklaşım, ekosistem temelli balıkçılık anlayışının kavranması ve denizel canlı kaynakların sürdürülebilir yönetiminin değerlendirilmesi açısından da önem taşımaktadır. Bu kapsamda dersin amacı, öğrencilere deniz ekosistemlerinin modellenmesine ilişkin temel ekolojik ve termodinamik prensipleri, başlıca model türlerini ve model seçimine ilişkin temel yaklaşımları öğretmek; ayrıca Ecopath tabanlı uygulamalar aracılığıyla veri hazırlama, model kurma ve sonuçları yorumlama konusunda temel bilgi ve beceri kazandırmaktır.
Dersin İçeriği
Bu ders kapsamında deniz ekosistemlerinin yapısı ve işleyişine ilişkin temel kavramlar, ekolojik ve termodinamik prensipler ile ekosistem modellemesinin kuramsal temelleri ele alınacaktır. Farklı ekosistem model türleri, kullanım alanları, avantajları ve sınırlılıkları karşılaştırmalı olarak incelenecektir. Ayrıca, deniz ekosistemlerinin modellenmesinde yaygın olarak kullanılan yaklaşımlardan biri olan Ecopath with Ecosim’in yeri, kullanım alanları ve temel bileşenleri açıklanacaktır. Dersin uygulama bölümünde, söz konusu kuramsal çerçevenin daha somut ve anlaşılır hale getirilmesi amacıyla Ecopath yaklaşımı üzerinden veri sağlama, model kurulumu, temel parametrelerin tanımlanması, model çıktılarının değerlendirilmesi ve sonuçların ekolojik açıdan yorumlanması aşamalı olarak ele alınacaktır.
Dersin Ön Koşulu
Yok.
Kaynaklar
Christensen, V., Walters, C. J., & Pauly, D. (2005). Ecopath with Ecosim: A User’s Guide. Fisheries Centre, University of British Columbia, Vancouver. FAO. (2008). Fisheries Management. 2. The Ecosystem Approach to Fisheries. 2.1 Best Practices in Ecosystem Modelling for Informing an Ecosystem Approach to Fisheries. FAO Technical Guidelines for Responsible Fisheries No. 4, Suppl. 2, Add. 1. Rome: FAO. Plagányi, É. E. (2007). Models for an Ecosystem Approach to Fisheries. FAO Fisheries Technical Paper No. 477. Rome: FAO. Jørgensen, S. E. (Ed.). (2009). Ecosystem Ecology. Amsterdam: Elsevier. Odum, E. P. (1971). Fundamentals of Ecology. W. B. Saunders Company.
Notlar
Heymans, J. J., Coll, M., Link, J. S., Mackinson, S., Steenbeek, J., Walters, C., & Christensen, V. (2016). Best practice in Ecopath with Ecosim food-web models for ecosystem-based management. Ecological modelling, 331, 173-184. Christensen, V., Walters, C.J., 2004. Ecopath with Ecosim: methods. capabilities and limitations. Ecol. Modell. 172, 109–139. https://doi.org/10.1016/j.ecolmodel.2003.09.003. Ulanowicz, R.E., 1986. Growth and development ecosystems phenomenology. Springer-Verlag, NY, pp. 203. Saygu İ, Thurstan RH, Roberts C, Heard Z, Akoglu E and Halloran PR (2025) Historical ecosystem models can serve as a baseline for indicator-based assessment: the North Sea. Front. Mar. Sci. 12:1646031. doi: 10.3389/fmars.2025.1646031 Saygu, İ, Heymans, J. J., Fox, C., Özbilgin, H., Bentley, J. W., Eryaşar, A. R., & Gökçe, G. (2020). Community-level impacts of trawl selectivity in the Eastern Mediterranean Sea assessed using an ecosystem modelling approach. ICES Journal of Marine Science, 77(7-8), 2918-2932. Saygu, İ,, Heymans, J. J., Fox, C. J., Özbilgin, H., Eryaşar, A. R., & Gökçe, G. (2020). The importance of alien species to the food web and bottom trawl fisheries of the Northeastern Mediterranean, a modelling approach. Journal of Marine Systems, 202, 103253. Saygu İ, Akoglu E, Gül G, Bedikoğlu D and Demirel N (2023) Fisheries impact on the Sea of Marmara ecosystem structure and functioning during the last three decades. Front. Mar. Sci. 9:1076399. doi: 10.3389/fmars.2022.1076399
Dersin Öğrenme Çıktıları
| Sıra | Dersin Öğrenme Çıktıları |
|---|---|
| ÖÇ01 | Deniz ekosistemlerinin yapısı ve işleyişine ilişkin temel kavramları açıklar. |
| ÖÇ02 | Ekosistem modellemesinin temel prensiplerini, kullanım amaçlarını ve gerekliliğini açıklar. |
| ÖÇ03 | Başlıca ekosistem model türlerini kullanım alanları açısından karşılaştırır. |
| ÖÇ04 | Ecopath with Ecosim yaklaşımının temel bileşenlerini ve kullanım alanlarını açıklar. |
| ÖÇ05 | Ecopath modelinin kurulmasında kullanılan temel veri gereksinimlerini ve parametreleri tanımlar. |
| ÖÇ06 | Temel düzeyde Ecopath model kurma, değerlendirme ve sonuç yorumlama uygulamalarını yapar. |
Program Öğrenme Çıktıları ile İlişkisi
| Sıra | Tür | Program Öğrenme Çıktıları | Duzey |
|---|---|---|---|
| PÖÇ01 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Su ürünleri avlama ve işleme teknolojisi konularında lisans düzeyi yeterliliklerine dayalı olarak edindiği bilgilerini uzmanlık düzeyinde geliştirir ve derinleştirir. | 4 |
| PÖÇ02 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Uzmanlaştığı alanın ilişkili olduğu disiplinler arası etkileşimi kavrar. | 5 |
| PÖÇ03 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Su ürünleri avlama ve işleme teknolojisi alanında edindiği kuramsal ve uygulamalı bilgiyi farklı disiplinlerden gelen bilgilerle bütünleştirerek yeni bilgiler oluşturur ve yorumlar | 4 |
| PÖÇ04 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Uzmanlık alanında karşılaştığı sorunları uygun bilimsel yöntemleri kullanarak ve neden sonuç ilişkisi kurarak çözümler | 3 |
| PÖÇ05 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Su ürünleri avlama ve işleme teknolojisi alanında uzmanlık gerektiren bir çalışmayı bağımsız olarak yürütür ve sonuçlarını değerlendirir. | |
| PÖÇ06 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Uzmanlık alanıyla ilgili beklenen ya da öngörülmeyen sorunlara yönelik çözüm yöntemi belirler ve sorumluluk alarak çözüm üretir. | 4 |
| PÖÇ07 | Beceriler - Bilişsel, Uygulamalı | Uzmanlık alanıyla ilgili kaynaklara ulaşır, bu kaynaklardan yararlanır, edindiği bilgi ve beceriyi eleştirel olarak değerlendirir ve öğrenmeyi yönlendirir. | 4 |
| PÖÇ08 | Beceriler - Bilişsel, Uygulamalı | Yaşam boyu öğrenmeye karşı olumlu tutum geliştirir. | 4 |
| PÖÇ09 | Yetkinlikler - Bağımsız Çalışabilme ve Sorumluluk Alabilme Yetkinliği | Alanındaki güncel bilgileri veya çalışmalarını yazılı görsel ve sözlü olarak sunabilir. | |
| PÖÇ10 | Yetkinlikler - Bağımsız Çalışabilme ve Sorumluluk Alabilme Yetkinliği | Sosyal ilişkileri ve bu ilişkileri yönlendiren normları eleştirel gözle irdeler, geliştirir ve gerektiğinde değiştirir | |
| PÖÇ11 | Yetkinlikler - Bağımsız Çalışabilme ve Sorumluluk Alabilme Yetkinliği | Bir yabancı dilde sözlü yazılı iletişim kurabilir. | |
| PÖÇ12 | Yetkinlikler - Bağımsız Çalışabilme ve Sorumluluk Alabilme Yetkinliği | Alanının gerektirdiği bilgisayar yazılımı ile iletişim teknolojilerini etkin şekilde kullanabilir. | 4 |
| PÖÇ13 | Yetkinlikler - Öğrenme Yetkinliği | Uzmanlık alanıyla ilgili verilerin toplanması, değerlendirilmesi, yorumlanması ve yayınlanması aşamalarında toplumsal, bilimsel, kültürel ve etik değerleri gözetir, denetler ve bu değerleri öğretir. | |
| PÖÇ14 | Yetkinlikler - Öğrenme Yetkinliği | Uzmanlık alanıyla ilgili konularda strateji, politika ve uygulama planı geliştirebilir ve elde edilen sonuçları kalite süreçleri kapsamında değerlendirebilir. | |
| PÖÇ15 | Yetkinlikler - Öğrenme Yetkinliği | Alanında özümsediği bilgiyi ve problem çözme becerilerini disiplinler arası çalışmalarda uygular | 4 |
Haftalık Akış
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık | Yöntemler |
|---|---|---|---|
| 1 | Ekosistem kavramı ve deniz ekosistemlerinin temel özellikleri | Ders notlarından çalışma, literatür taraması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Grup Çalışması |
| 2 | Ekolojinin temel prensipleri: trofik yapı, enerji akışı ve madde döngüleri | Ders notlarından çalışma, literatür taraması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Grup Çalışması |
| 3 | Ekosistemlerin işleyişinde termodinamik ve sistem yaklaşımı | Ders notlarından çalışma, literatür taraması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Grup Çalışması |
| 4 | Modelleme kavramı: model nedir, neden kullanılır, ekosistem modellemesine neden ihtiyaç duyulur? | Ders notlarından çalışma, literatür taraması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Grup Çalışması |
| 5 | Ekosistem modellerinin sınıflandırılması: kavramsal, istatistiksel, süreç temelli, trofik ve dinamik modeller | Ders notlarından çalışma, literatür taraması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Grup Çalışması |
| 6 | Model seçimi: farklı model türlerinin kullanım alanları, avantajları ve sınırlılıkları | Ders notlarından çalışma, literatür taraması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Grup Çalışması |
| 7 | Deniz ekosistemlerinde modelleme uygulamaları: yönetim, koruma ve ekosistem temelli balıkçılık yaklaşımları | Ders notlarından çalışma, literatür taraması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Grup Çalışması |
| 8 | Ara Sınavlar | Sınava Çalışma | Ölçme Yöntemleri: Yazılı Sınav, Performans Değerlendirmesi |
| 9 | Ecopath with Ecosim’e giriş: yaklaşımın mantığı, kullanım alanları ve diğer modeller arasındaki yeri | Ders notlarından çalışma, literatür taraması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Grup Çalışması |
| 10 | Ecopath modelinin temel bileşenleri: fonksiyonel gruplar, biyokütle, üretim, tüketim ve diyet matrisi | Ders notlarından çalışma, literatür taraması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Grup Çalışması |
| 11 | Ecopath için veri gereksinimi ve veri kaynakları | Ders notlarından çalışma, literatür taraması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Grup Çalışması |
| 12 | Ecopath model kurulumu I: fonksiyonel grup tanımlama ve parametre girişi | Ders notlarından çalışma, örnek veri seti incelemesi | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Grup Çalışması |
| 13 | Ecopath model kurulumu II: dengeleme, girdi kontrolü ve model tutarlılığının değerlendirilmesi | Ders notlarından çalışma, örnek model çıktılarının incelenmesi | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Grup Çalışması |
| 14 | Model çıktılarının değerlendirilmesi: trofik akışlar, ekolojik göstergeler ve temel sonuçların yorumlanması | Ders notlarından çalışma, örnek model çıktılarının incelenmesi. | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Grup Çalışması |
| 15 | Uygulamalı genel değerlendirme: Sonuçların ekolojik açıdan yorumlanması ve raporlanması | Ders notlarından çalışma, önceki haftaların tekrar edilmesi | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Grup Çalışması |
| 16 | Yarıyıl Sonu Sınavları | Sınava Çalışma | Ölçme Yöntemleri: Proje / Tasarım, Performans Değerlendirmesi |
| 17 | Yarıyıl Sonu Sınavları | Sınava Çalışma | Ölçme Yöntemleri: Proje / Tasarım, Performans Değerlendirmesi |
Öğrenci İş Yükü - AKTS
| Çalışmalar | Sayısı | Süresi (Saat) | İş Yükü (Saat) |
|---|---|---|---|
| Ders ile İlgili Çalışmalar | |||
| Ders (Sınav haftaları dahil değildir) | 14 | 3 | 42 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma (Ön çalışma, pekiştirme) | 14 | 3 | 42 |
| Değerlendirmeler ile İlgili Çalışmalar | |||
| Ödev, Proje, Diğer | 4 | 10 | 40 |
| Ara Sınavlar (Yazılı, Sözlü, vs.) | 1 | 10 | 10 |
| Yarıyıl/Yıl Sonu/Final Sınavı | 1 | 10 | 10 |
| Toplam İş Yükü (Saat) | 144 | ||
| Toplam İş Yükü / 25 (s) | 5,76 | ||
| AKTS | 6 AKTS | ||