TÜRKÇE
ENGLISH
Genel Bilgi
| Birim | SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ |
| KAMU HUKUKU (YL) (TEZLİ) | |
| Kod | KMH716 |
| Ad | Şeriat ve Siyaset: Osmanlı Devletinde Şeyhülislamlık Kurumu |
| Dönem | 2026-2027 Eğitim-Öğretim Yılı |
| Dönem | Bahar |
| Süre (T+U) | 3-0 (T-U) (17 Hafta) |
| AKTS | 6 AKTS |
| Yerel Kredi | 3 Yerel Kredi |
| Eğitim Dil | Türkçe |
| Seviye | Belirsiz |
| Tür | Normal |
| Öğretim Şekli | Yüz Yüze Öğretim |
| Bilgi Paketi Koordinatörü | Dr. Öğr. Üyesi Serhan YILDIRIM |
| Dersin Öğretim Elemanı |
Güncel dönem ders programı henüz yapılmamıştır.
|
Dersin Amacı / Hedefi
Bu ders, Osmanlı Devleti’nde şeyhülislamlık kurumunun tarihsel gelişimini, siyasi ve toplumsal etkilerini ve kurumun önde gelen isimlerinden Zenbilli Ali Cemâlî Efendi'nin hayatını ve faaliyetlerini incelemeyi amaçlamaktadır.
Dersin İçeriği
Ders kapsamında şeyhülislamlık kurumunun ortaya çıkışı, tarihsel, siyasi ve teorik kökenleri, Osmanlı yönetim sistemindeki yeri ve etkileri üzerinde durulacaktır. Özellikle Zenbilli Ali Cemâlî Efendi örneği üzerinden şeyhülislamlığın kurumsallaşması, siyasi etkileşimleri ve önemli fetvaları detaylı şekilde ele alınacaktır.
Dersin Ön Koşulu
İngilizce
Kaynaklar
İnalcık, Halil: “Djamali”, EI2, C. II, Leiden, EJ Brill, 1991, s. 420; Kaydu [Sarıkçıoğlu], Ekrem: Die Institution des Scheyh-ül-Islamat im Osmanischen Staat, Erlangen-Nürnberg, Offsetdruck, 1971; Akgündüz, Murat: Osmanlı Devletinde Şeyhülislâmlık, İstanbul, Beyan Yayınları, 2002; İpşirli, Mehmet: Osmanlı İlmiyesi, 1. bs., İstanbul, Kronik Yayınları, 2021; Küçükdağ, Yusuf: Cemâlî Ailesi, Aksaray, Aksaray Belediyesi Kültür Yayınları, 2017; Yıldırım, Serhan: Şeriat ve Siyaset Ekseninde Şeyhülislamlık; Zenbilli Ali Cemâlî Efendi Dönemi, Adalet Yayınevi, 2024; HEYD, Uriel, Osmanlı Hukukunda Fetva, Klasik Yayınları, İstanbul, 2018.
Notlar
Pixley, Michael M.: “The Development and Role of the Şeyhülislam in Early Ottoman History”, Journal of the American Oriental Society, C. 96, S. 1, 1976, s. 89-96; Repp, Richard Cooper: The Müfti of Istanbul, London, Ithaca Press London for the Board o f the Faculty of Oriental Studies Oxford University, 1986; Repp, Richard Cooper: “Osmanlı Bağlamında Kanun ve Şeriat”, Sosyal ve Tarihi Bağlamı İçinde İslâm Hukuku, Ed. Aziz el- Azme, Çev. Fethi Gedikli, İstanbul, İz Yayıncılık, 1992, s. 155-181.
Dersin Öğrenme Çıktıları
| Sıra | Dersin Öğrenme Çıktıları |
|---|---|
| ÖÇ01 | Şeyhülislamlık kurumunun tarihsel gelişimini ve önemini kavrar. |
| ÖÇ02 | Şeyhülislamlık makamının siyasi işlevlerini ve etkilerini açıklar. |
| ÖÇ03 | Zenbilli Ali Cemâlî Efendi’nin hayatını ve faaliyetlerini analiz eder. |
| ÖÇ04 | Osmanlı döneminde fetvanın siyasi kullanımlarını değerlendirir. |
| ÖÇ05 | Şeyhülislamlık kurumunun Osmanlı devlet düzenindeki yerini tartışır. |
| ÖÇ06 | Şeyhülislamlık makamının modern hukuk sistemlerine olan etkilerini değerlendirir. |
| ÖÇ07 | Şeyhülislamlık kurumunu diğer hukuk sistemlerindeki benzer dini-hukuki otoritelerle karşılaştırır. |
| ÖÇ08 | Birincil kaynakları (fetvalar, fermanlar) tarihsel bağlamı içinde yorumlar. |
Program Öğrenme Çıktıları ile İlişkisi
| Sıra | Tür | Program Öğrenme Çıktıları | Duzey |
|---|---|---|---|
| PÖÇ01 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Lisans düzeyi yeterliliklerine dayalı olarak, aynı veya farklı bir alanda bilgilerini uzmanlık düzeyinde geliştirebilme ve derinleştirebilme. | |
| PÖÇ02 | Beceriler - Bilişsel, Uygulamalı | Alanında edindiği uzmanlık düzeyindeki kuramsal ve uygulamalı bilgileri kullanabilme. Alanında edindiği bilgileri farklı disiplin alanlarından gelen bilgilerle bütünleştirerek yorumlayabilme ve yeni bilgiler oluşturabilme. Alanı ile ilgili karşılaşılan sorunları araştırma yöntemlerini kullanarak çözümleyebilme. | |
| PÖÇ03 | Yetkinlikler - Bağımsız Çalışabilme ve Sorumluluk Alabilme Yetkinliği | Alanı ile ilgili uzmanlık gerektiren bir çalışmayı bağımsız olarak yürütebilme. | |
| PÖÇ04 | Yetkinlikler - Öğrenme Yetkinliği | Alanında edindiği uzmanlık düzeyindeki bilgi ve becerileri eleştirel bir yaklaşımla değerlendirebilme ve öğrenmesini yönlendirebilme. | 4 |
| PÖÇ05 | Yetkinlikler - Alana Özgü Yetkinlik | Alanı ile ilgili verilerin toplanması, yorumlanması, uygulanması ve duyurulması aşamalarında toplumsal, bilimsel, kültürel ve etik değerleri gözeterek denetleyebilme ve bu değerleri öğretebilme. | 3 |
| PÖÇ06 | - | Sosyal ilişkileri ve bu ilişkileri yönlendiren normları eleştirel bir bakış açısıyla incelemeyebilme, geliştirebilme | 5 |
Haftalık Akış
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık | Yöntemler |
|---|---|---|---|
| 1 | Dersin tanıtımı ve şeyhülislamlık kurumuna giriş | Konuya ilişkin kaynakların okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 2 | Şeyhülislamlığın tarihsel, siyasi ve teorik kökenleri | Konuya ilişkin kaynakların okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 3 | Şeyhülislamlık kurumunun oluşumu ve Osmanlı öncesi dönemi | Konuya ilişkin kaynakların okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap |
| 4 | Osmanlı Devleti’nde şeyhülislamlığın teşkilatlanması ve Fatih dönemi | Konuya ilişkin kaynakların okunması | Öğretim Yöntemleri: Soru-Cevap, Tartışma |
| 5 | Şeyhülislamlık makamının siyasi ve toplumsal etkileri | Konuya ilişkin kaynakların okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Tartışma, Soru-Cevap |
| 6 | Zenbilli Ali Cemâlî Efendi’nin hayatı ve kariyer başlangıcı | Konuya ilişkin kaynakların okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım |
| 7 | Zenbilli Ali Cemâlî Efendi’nin şeyhülislamlık dönemi ve siyasi ilişkileri | Konuya ilişkin kaynakların okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Tartışma |
| 8 | Ara Sınavlar | Derse ilişkin kaynakların okunması | Ölçme Yöntemleri: Ödev, Yazılı Sınav |
| 9 | Yavuz Sultan Selim dönemi ve Zenbilli Ali Cemâlî Efendi’nin rolü | Konuya ilişkin kaynakların okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım |
| 10 | Kızılbaş sorunu ve Zenbilli Ali Cemâlî Efendi’nin fetvaları | Konuya ilişkin kaynakların okunması | Öğretim Yöntemleri: Soru-Cevap |
| 11 | Mısır Seferi’nin meşruiyeti ve fetvaların siyasi işlevi | Konuya ilişkin kaynakların okunması | Öğretim Yöntemleri: Tartışma, Soru-Cevap |
| 12 | Kanuni Sultan Süleyman dönemi ve Zenbilli Ali Cemâlî’nin son yılları | Konuya ilişkin kaynakların okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Tartışma |
| 13 | Zenbilli Ali Cemâlî Efendi’nin eserleri ve fetva literatürüne katkıları | Konuya ilişkin kaynakların okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Tartışma |
| 14 | Meşruiyet sorunsalı | Derse ilişkin tüm konuların gözden geçirilmesi | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Tartışma, Soru-Cevap |
| 15 | Dersin genel değerlendirmesi ve tartışma | Derse ilişkin tüm konuların gözden geçirilmesi | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 16 | Yarıyıl Sonu Sınavları | Derse ilişkin tüm konuların gözden geçirilmesi-Derse ilişkin kaynakların okunması | Ölçme Yöntemleri: Ödev, Yazılı Sınav |
| 17 | Yarıyıl Sonu Sınavları | Derse ilişkin tüm konuların gözden geçirilmesi-Derse ilişkin kaynakların okunması | Ölçme Yöntemleri: Yazılı Sınav, Ödev |
Öğrenci İş Yükü - AKTS
| Çalışmalar | Sayısı | Süresi (Saat) | İş Yükü (Saat) |
|---|---|---|---|
| Ders ile İlgili Çalışmalar | |||
| Ders (Sınav haftaları dahil değildir) | 14 | 3 | 42 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma (Ön çalışma, pekiştirme) | 4 | 4 | 16 |
| Değerlendirmeler ile İlgili Çalışmalar | |||
| Ödev, Proje, Diğer | 2 | 40 | 80 |
| Ara Sınavlar (Yazılı, Sözlü, vs.) | 1 | 3 | 3 |
| Yarıyıl/Yıl Sonu/Final Sınavı | 2 | 3 | 6 |
| Toplam İş Yükü (Saat) | 147 | ||
| Toplam İş Yükü / 25 (s) | 5,88 | ||
| AKTS | 6 AKTS | ||